IAQ (Indoor Air Quality) คือคุณภาพของอากาศที่คนหายใจอยู่ภายในอาคาร หน้านี้อธิบายสารมลพิษที่ต้องเฝ้าระวัง ค่ามาตรฐานจากหน่วยงานสากล และวิธีตรวจวัดด้วยเซนเซอร์ที่ต่อเข้าระบบ BMS ของอาคารได้
IAQ คืออะไร และทำไมเจ้าของอาคารต้องสนใจ
คนส่วนใหญ่ใช้เวลามากกว่า 90% อยู่ภายในอาคาร อากาศในห้องจึงมีผลต่อสุขภาพ ความสบาย และประสิทธิภาพการทำงานโดยตรง อากาศที่ดูสะอาดอาจมีฝุ่นละเอียด คาร์บอนไดออกไซด์ หรือไอระเหยเคมีสะสมอยู่โดยที่มองไม่เห็นและไม่ได้กลิ่น
การจัดการ IAQ มีสามส่วน ได้แก่ การระบายอากาศให้พอกับจำนวนคน การกรองฝุ่นและควบคุมแหล่งกำเนิดมลพิษ และการตรวจวัดต่อเนื่องเพื่อให้รู้ว่าระบบทำงานได้ตามที่ออกแบบ หน่วยงานอย่าง WHO, ASHRAE และ EPA จึงกำหนดค่าอ้างอิงไว้ให้ผู้ออกแบบและผู้ดูแลอาคารใช้
สารมลพิษและปัจจัยที่กำหนดคุณภาพอากาศในอาคาร
ห้าค่าแรกเป็นค่าที่อาคารทั่วไปตรวจวัดต่อเนื่องได้ด้วยเซนเซอร์ติดผนัง ส่วนก๊าซที่เหลือพบในพื้นที่เฉพาะ เช่น ลานจอดรถหรือห้องเครื่อง และต้องใช้เครื่องมือเฉพาะทาง
ฝุ่นละเอียด
ฝุ่น PM2.5
อนุภาคขนาดไม่เกิน 2.5 ไมโครเมตร เล็กพอจะเข้าถึงถุงลมและกระแสเลือด ในอาคารมาจากการทำอาหาร ควันธูป ฝุ่นที่ฟุ้งจากพื้น และอากาศภายนอกที่รั่วเข้ามา
ผลต่อผู้ใช้อาคาร ระคายเคืองทางเดินหายใจ เพิ่มความเสี่ยงโรคหัวใจและปอดเมื่อสัมผัสต่อเนื่อง
วัดได้ด้วย PT-02 และ 86 Boxฝุ่นหยาบ
ฝุ่น PM10
อนุภาคขนาดไม่เกิน 10 ไมโครเมตร มักค้างที่จมูกและลำคอ มาจากฝุ่นก่อสร้าง ฝุ่นพรม และละอองเกสร
ผลต่อผู้ใช้อาคาร ไอ น้ำมูกไหล ระคายเคืองตา
วัดได้ด้วย PT-02 และ 86 Boxตัวชี้วัดการระบายอากาศ
คาร์บอนไดออกไซด์ (CO₂)
เกิดจากลมหายใจของคนในห้อง ค่าที่สูงขึ้นบอกว่าอากาศบริสุทธิ์เข้าไม่พอกับจำนวนคน อากาศภายนอกอยู่ที่ราว 420 ppm
ผลต่อผู้ใช้อาคาร ง่วง ปวดศีรษะ สมาธิและประสิทธิภาพการทำงานลดลงเมื่อค่าสูง
วัดได้ด้วย PT-02 และ 86 Boxไอระเหยเคมี
TVOC (สารอินทรีย์ระเหยง่ายรวม)
ไอระเหยจากสี กาว เฟอร์นิเจอร์ใหม่ น้ำยาทำความสะอาด เครื่องพิมพ์ และน้ำหอมปรับอากาศ วัดเป็นค่ารวมของสารหลายชนิด
ผลต่อผู้ใช้อาคาร แสบตา แสบจมูก เวียนศีรษะ บางชนิดเป็นสารก่อมะเร็ง
วัดได้ด้วย PT-02ความสบายและเชื้อรา
อุณหภูมิและความชื้น
ไม่ใช่มลพิษ แต่กำหนดความสบายของผู้ใช้อาคาร และความชื้นสูงต่อเนื่องทำให้เชื้อราเติบโต
ผลต่อผู้ใช้อาคาร อึดอัด ผิวแห้งหรือเหนียวตัว เชื้อราและไรฝุ่นเพิ่มขึ้นเมื่อชื้นเกิน
วัดได้ด้วย PT-02 และ 86 Boxก๊าซจากการเผาไหม้
คาร์บอนมอนอกไซด์ (CO)
ไม่มีสี ไม่มีกลิ่น มาจากลานจอดรถในอาคาร ชั้นใต้ดิน และเครื่องใช้ที่เผาไหม้ไม่สมบูรณ์
ผลต่อผู้ใช้อาคาร ลดความสามารถของเลือดในการนำออกซิเจน ความเข้มข้นสูงเป็นอันตรายถึงชีวิต
ใช้เครื่องมือเฉพาะทางก๊าซจากการเผาไหม้
ไนโตรเจนไดออกไซด์ (NO₂)
มาจากเตาแก๊ส เตาอบ เครื่องทำน้ำร้อนที่บำรุงรักษาไม่ดี และไอเสียรถยนต์
ผลต่อผู้ใช้อาคาร ระคายเคืองทางเดินหายใจ อาการหอบหืดกำเริบ
ใช้เครื่องมือเฉพาะทางก๊าซออกซิไดซ์
โอโซน (O₃)
มีประโยชน์ในชั้นบรรยากาศสูง แต่ที่ระดับพื้นเป็นมลพิษ ในอาคารมาจากเครื่องถ่ายเอกสารและเครื่องฟอกอากาศบางชนิด
ผลต่อผู้ใช้อาคาร ระคายเคืองปอดและลำคอ
ใช้เครื่องมือเฉพาะทางก๊าซจากเชื้อเพลิง
ซัลเฟอร์ไดออกไซด์ (SO₂)
ก๊าซไม่มีสี กลิ่นฉุน มาจากการเผาเชื้อเพลิงที่มีกำมะถัน
ผลต่อผู้ใช้อาคาร ระคายเคืองตาและลำคอ เพิ่มความเสี่ยงติดเชื้อทางเดินหายใจ
ใช้เครื่องมือเฉพาะทางไอระเหยจากวัสดุ
ฟอร์มาลดีไฮด์ (HCHO)
ปล่อยออกจากไม้อัด เฟอร์นิเจอร์ พรม ผนังทาสีใหม่ และควันธูป
ผลต่อผู้ใช้อาคาร ระคายเคืองตาและจมูก เป็นสารก่อมะเร็ง
ใช้เครื่องมือเฉพาะทางก๊าซกัมมันตรังสี
เรดอน
ก๊าซเฉื่อยไม่มีสีไม่มีกลิ่น เกิดจากการสลายตัวของยูเรเนียมในดินและหิน สะสมในชั้นล่างที่อากาศไม่ถ่ายเท
ผลต่อผู้ใช้อาคาร เพิ่มความเสี่ยงมะเร็งปอดเมื่อสัมผัสระยะยาว
ใช้เครื่องมือเฉพาะทางตารางค่ามาตรฐานมลพิษในอากาศจากหน่วยงานสากล
| มลพิษ | WHO | ASHRAE | EPA | ACGIH | OSHA | NIOSH | แคนาดา |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| คาร์บอนไดออกไซด์ (CO₂) | — | 1000 ppm (8 ชม.) | — | — | 5000 ppm · 30000 ppm (15 นาที) | — | — |
| คาร์บอนมอนอกไซด์ (CO) | 7 mg/m³ (8 ชม.) | 9 ppm (8 ชม.) | 9 ppm (8 ชม.) · 35 ppm (1 ชม.) | 25 ppm (8 ชม.) | 35 ppm (8 ชม.) · 50 ppm (Ceiling) | 25 ppm (8 ชม.) · 50 ppm (Ceiling) | — |
| ฟอร์มาลดีไฮด์ (HCHO) | 100 µg/m³ | — | 0.75 ppm (8 ชม.) · 2 ppm (15 นาที) | 0.3 ppm (8 ชม.) | 0.75 ppm (8 ชม.) | 0.016 ppm (STEL) · 0.1 ppm (Ceiling) | — |
| ไนโตรเจนไดออกไซด์ (NO₂) | 40 µg/m³ (รายปี) | — | — | 3 ppm (Ceiling) · 5 ppm (STEL) | 1 ppm (STEL) | — | — |
| โอโซน (O₃) | 100 µg/m³ (8 ชม.) | — | 0.07 ppm (8 ชม.) | — | 0.1 ppm (Ceiling) | — | — |
| ฝุ่น PM2.5 | 10 µg/m³ (รายปี) · 25 µg/m³ (24 ชม.) | — | 12 µg/m³ (รายปี) · 35 µg/m³ (24 ชม.) | — | — | — | — |
| ฝุ่น PM10 | 20 µg/m³ (รายปี) | — | 150 µg/m³ (24 ชม.) | — | — | — | — |
| ซัลเฟอร์ไดออกไซด์ (SO₂) | 20 µg/m³ (รายวัน) | — | — | 2 ppm (Ceiling) · 5 ppm (STEL) | 2 ppm (Ceiling) · 5 ppm (STEL) | — | — |
| เรดอน | — | — | — | — | — | — | 200 Bq/m³ |
สำหรับประเทศไทย ค่ามาตรฐานฝุ่น PM2.5 ในบรรยากาศเฉลี่ย 24 ชั่วโมงคือ 37.5 µg/m³ ดูรายละเอียดใน ประกาศมาตรฐานคุณภาพอากาศ กรมควบคุมมลพิษ (PDF)
เกณฑ์คุณภาพอากาศในโรงพยาบาล ปี 2569–2570
ปี 2569 มีเกณฑ์ใหม่ที่เกี่ยวกับคุณภาพอากาศของโรงพยาบาลสองเรื่อง ได้แก่ มาตรฐานคุณภาพอากาศในบรรยากาศฉบับใหม่ พ.ศ. 2569 และมาตรฐานโรงพยาบาลและบริการสุขภาพ (HA) ฉบับที่ 6 หลายคนสับสนว่าต้องใช้ตัวเลขชุดไหน คำตอบคือมีสองชุดที่ใช้ต่างกัน
มาตรฐานคุณภาพอากาศในบรรยากาศ เป็นค่าของอากาศภายนอกอาคาร ส่วนค่าเฝ้าระวังคุณภาพอากาศภายในอาคารสาธารณะตามประกาศกรมอนามัย พ.ศ. 2565 เป็นค่าของอากาศในห้อง ซึ่งเข้มกว่า ห้องหนึ่งจึงอาจผ่านค่าภายนอกแต่ยังไม่ผ่านค่าภายในอาคาร การประเมินพื้นที่ในโรงพยาบาลควรเทียบกับค่าภายในอาคาร
เปรียบเทียบค่าภายนอกอาคารกับค่าภายในอาคาร
| พารามิเตอร์ | ภายนอกอาคาร (มาตรฐาน พ.ศ. 2569) | ภายในอาคาร (ค่าเฝ้าระวัง กรมอนามัย พ.ศ. 2565) | ตรวจวัดต่อเนื่องด้วย |
|---|---|---|---|
| ฝุ่น PM2.5 | 37.5 µg/m³ (เฉลี่ย 24 ชม.) | 25 µg/m³ | PT-02, 86 Box |
| ฝุ่น PM10 | 100 µg/m³ (เฉลี่ย 24 ชม.) | 50 µg/m³ | PT-02, 86 Box |
| คาร์บอนไดออกไซด์ (CO₂) | ไม่กำหนด | 1,000 ppm | PT-02, 86 Box |
| คาร์บอนมอนอกไซด์ (CO) | 9 ppm (เฉลี่ย 8 ชม.) | 9 ppm | เครื่องมือเฉพาะทาง |
| โอโซน (O₃) | 70 ppb (เฉลี่ย 8 ชม.) | 0.05 ppm (50 ppb) | เครื่องมือเฉพาะทาง |
| ฟอร์มาลดีไฮด์ (HCHO) | ไม่กำหนด | 0.08 ppm (เฉลี่ย 8 ชม.) | เครื่องมือเฉพาะทาง |
| สารอินทรีย์ระเหยรวม (TVOC) | ไม่กำหนด | 1,000 ppb (เฉลี่ย 8 ชม.) | PT-02 |
| อุณหภูมิ | ไม่กำหนด | 24–26 °C | PT-02, 86 Box |
| ความชื้นสัมพัทธ์ | ไม่กำหนด | 50–65 %RH | PT-02, 86 Box |
| แบคทีเรียรวม / เชื้อรารวม | ไม่กำหนด | 500 CFU/m³ แต่ละชนิด | เก็บตัวอย่างส่งห้องปฏิบัติการ |
อัตราการระบายอากาศ (ACH) ความดันห้อง และระดับการกรอง ไม่อยู่ในประกาศทั้งสองฉบับ ให้ใช้มาตรฐานคุณภาพอากาศในโรงพยาบาลของ วสท. หรือ ASHRAE 170 ตามประเภทห้อง ค่าในตารางเป็นค่าสรุปเพื่อความเข้าใจ โปรดตรวจสอบกับประกาศฉบับจริงก่อนใช้ในรายงาน
มาตรฐาน HA ฉบับที่ 6 กำหนดอะไรเรื่องอากาศ
มาตรฐาน HA ฉบับที่ 6 ใช้ประเมินรับรองตั้งแต่ 1 ตุลาคม 2569 ตัวมาตรฐานไม่ได้กำหนดค่าตัวเลขของ PM2.5 หรือ CO₂ แต่กำหนดให้โรงพยาบาลตรวจสอบประสิทธิภาพระบบระบายอากาศเพื่อควบคุมการปนเปื้อนในอากาศ (II-3.2) และจัดอาคาร ระบบระบายอากาศ และห้องความดันบวก/ลบ เพื่อป้องกันการแพร่กระจายเชื้อ (II-4.2) ตัวเลขที่ใช้ประเมินจึงมาจากค่าเฝ้าระวังของกรมอนามัยและมาตรฐาน วสท. หรือ ASHRAE 170
ระบบตรวจวัดต่อเนื่องของ ENM ให้ข้อมูล PM2.5, PM10, CO₂, TVOC, อุณหภูมิ และความชื้น รายห้อง พร้อมบันทึกย้อนหลัง ใช้เป็นหลักฐานประกอบการตรวจประเมินได้ ส่วน CO, HCHO และ ACH ต้องใช้เครื่องมือเฉพาะทางหรือการตรวจวัดเป็นรอบ
วัด IAQ ด้วยอะไร: เครื่องวัดคุณภาพอากาศจาก ENM
ทุกรุ่นแสดงค่าบนหน้าจอและส่งข้อมูลผ่าน RS-485 Modbus RTU จึงใช้ได้ทั้งแบบดูค่าหน้างานและแบบต่อเข้าระบบควบคุมอาคาร
ENM PT-02 Smart IAQ Monitor
เครื่องวัดครบค่าสำหรับห้องที่ต้องการดูทั้งการระบายอากาศ ฝุ่น และไอระเหยเคมี
- วัด CO₂, TVOC, PM1.0, PM2.5, PM10, อุณหภูมิ และความชื้น
- เซนเซอร์ CO₂ แบบ NDIR ช่วง 400–5000 ppm
- RS-485 Modbus RTU, Wi-Fi พร้อมแอป Tuya Smart และรีเลย์สั่งพัดลมหรือเครื่องฟอก
- ไฟเลี้ยง DC 12 V
ENM IAQ Monitor 86 Box
เครื่องวัดแบบฝังผนังในกล่อง 86 มม. เหมาะกับงานหลายจุดที่ควบคุมการระบายอากาศด้วยค่า CO₂
- วัด CO₂, PM1.0, PM2.5, PM10, อุณหภูมิ และความชื้น
- เซนเซอร์ CO₂ แบบ NDIR ช่วง 400–5000 ppm ความแม่นยำ ±50 ppm หรือ ±5%
- RS-485 Modbus RTU ตั้งแอดเดรสได้ ต่อหลายเครื่องในสายเดียว
- ไฟเลี้ยง AC 85–240 V จอสี 2.8 นิ้ว พร้อมแถบสีเตือน
ENM-Amax All-in-one IAQ Monitor รุ่นใหม่
เครื่องวัดคุณภาพอากาศแบบครบวงจร วัดก๊าซ ฝุ่น และละอองเกสรในเครื่องเดียว
- วัด CO₂, CO, O₃, TVOC, PM1.0, PM2.5, PM10, ละอองเกสร, อุณหภูมิ และความชื้น
- จอสีแสดงทุกค่าพร้อมมาตรวัด AQI
- RS-485 Modbus RTU, Wi-Fi และรีเลย์ 4 ชุดสำหรับสั่งพัดลมหรือเครื่องฟอก
- ไฟเลี้ยง DC 12 V
ENM IAQ Box ตู้ควบคุมการระบายอากาศ รุ่นใหม่
อ่านค่าคุณภาพอากาศจากเซนเซอร์ในห้อง แล้วสั่งแดมเปอร์อากาศบริสุทธิ์หรือพัดลม EC อัตโนมัติ เติมอากาศเมื่อจำเป็น
- กฎควบคุมแบบขั้นบันได เช่น CO₂ เกิน 1,000 ppm เปิด 60%
- จอสัมผัส 7 นิ้ว ภาษาไทย / อังกฤษ โหมด AUTO · HAND · OFF
- เอาต์พุต 0–10 V ใช้กับ ENM-Amax, PT-02 หรือ 86 Box ผ่าน RS-485
- ออกแบบและประกอบตามแต่ละอาคาร
| เปรียบเทียบ | PT-02 | 86 Box |
|---|---|---|
| ค่าที่วัด | CO₂, TVOC, PM1.0/2.5/10, อุณหภูมิ, ความชื้น | CO₂, PM1.0/2.5/10, อุณหภูมิ, ความชื้น |
| การติดตั้ง | ตั้งโต๊ะหรือแขวนผนัง | ฝังผนังในกล่อง 86 มม. |
| การเชื่อมต่อ | RS-485 Modbus RTU, Wi-Fi, รีเลย์ | RS-485 Modbus RTU (Wi-Fi เป็นตัวเลือก) |
| ไฟเลี้ยง | DC 12 V | AC 85–240 V |
| เหมาะกับ | ห้องที่ต้องการค่า TVOC หรือดูค่าผ่านแอป | อาคารที่ติดหลายจุดและต่อเข้า BMS |
IAQ ในอาคารแต่ละประเภท และการต่อเข้าระบบควบคุม
สำนักงานและห้องประชุม
ใช้ค่า CO₂ สั่งเพิ่มอากาศบริสุทธิ์เมื่อมีคนมาก และลดเมื่อห้องว่างเพื่อประหยัดพลังงานปรับอากาศ
โรงพยาบาลและคลินิก
เฝ้าระวังฝุ่น PM2.5 ความชื้น และการระบายอากาศในห้องผู้ป่วย ห้องตรวจ และพื้นที่รอ
โรงเรียนและสถานรับเลี้ยงเด็ก
ห้องเรียนที่ปิดหน้าต่างเปิดแอร์มีค่า CO₂ สูงเร็ว การแสดงค่าให้ครูเห็นช่วยตัดสินใจเปิดระบายอากาศ
โรงงานและคลีนรูม
บันทึกค่าต่อเนื่องเป็นหลักฐานการควบคุมสภาพแวดล้อม และแจ้งเตือนเมื่อค่าออกนอกเกณฑ์
ระบบควบคุมอ่านค่าจากเซนเซอร์แล้วปรับปริมาณอากาศบริสุทธิ์ตามการใช้งานจริง ทีมวิศวกร ENM ช่วยกำหนดตำแหน่งเซนเซอร์จากแบบแปลน และส่งตารางรีจิสเตอร์ Modbus ให้ผู้รับเหมาระบบ BMS
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ IAQ
ค่า CO₂ ในห้องประชุมหรือสำนักงานไม่ควรเกินเท่าไร
ค่าอ้างอิงที่ใช้กันทั่วไปตามแนวปฏิบัติของ ASHRAE คือไม่เกินประมาณ 1000 ppm ในพื้นที่ที่มีคนใช้งาน หากค่าสูงกว่านี้ต่อเนื่องแสดงว่าอากาศบริสุทธิ์เข้าไม่เพียงพอกับจำนวนคน
IAQ ต่างจาก AQI อย่างไร
AQI เป็นดัชนีคุณภาพอากาศภายนอกอาคารที่หน่วยงานรัฐรายงานเป็นรายพื้นที่ ส่วน IAQ คือคุณภาพอากาศภายในอาคารของคุณเอง ซึ่งขึ้นกับการระบายอากาศ การกรอง จำนวนคน และวัสดุในห้อง ค่าภายนอกดีไม่ได้แปลว่าภายในดี
TVOC คืออะไร ทำไมต้องวัด
TVOC คือค่ารวมของสารอินทรีย์ระเหยง่ายในอากาศ มาจากสี กาว เฟอร์นิเจอร์ใหม่ และน้ำยาทำความสะอาด อาคารที่เพิ่งตกแต่งเสร็จมักมีค่าสูง การวัดช่วยตัดสินใจว่าควรเพิ่มการระบายอากาศก่อนเปิดใช้งานหรือไม่
ควรติดตั้งเซนเซอร์ IAQ ตรงไหนของห้อง
ติดที่ความสูง 1.2–1.5 เมตร ในบริเวณที่คนใช้งานจริง ห่างจากหน้าต่าง ประตู หัวจ่ายลม แสงแดด และแหล่งความร้อน เพื่อให้ค่าที่อ่านได้เป็นตัวแทนของอากาศที่คนหายใจ
เซนเซอร์ต่อเข้าระบบ BMS ของอาคารได้ไหม
ได้ ทั้ง PT-02 และ 86 Box ส่งค่าผ่าน RS-485 Modbus RTU ซึ่งระบบ BMS, PLC และ IoT Gateway ส่วนใหญ่รองรับ ENM มีตารางรีจิสเตอร์และคู่มือภาษาไทยให้ผู้รับเหมาระบบ
อาคารหนึ่งต้องใช้เซนเซอร์กี่ตัว
ขึ้นกับการแบ่งโซนปรับอากาศ โดยทั่วไปใช้หนึ่งจุดต่อหนึ่งโซนหรือหนึ่งห้องที่ต้องการควบคุม ส่งแบบแปลนให้ทีมวิศวกร ENM ช่วยกำหนดตำแหน่งและจำนวนได้
ค่า PM2.5 ในอาคารโรงพยาบาลต้องไม่เกินเท่าไร
ค่าเฝ้าระวังคุณภาพอากาศภายในอาคารสาธารณะตามประกาศกรมอนามัย พ.ศ. 2565 กำหนด PM2.5 ไม่เกิน 25 ไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตร ซึ่งเข้มกว่ามาตรฐานอากาศภายนอกที่ 37.5 ไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตร (เฉลี่ย 24 ชั่วโมง)
มาตรฐานอากาศ พ.ศ. 2569 ใช้กับอากาศในโรงพยาบาลได้ไหม
มาตรฐานคุณภาพอากาศในบรรยากาศ พ.ศ. 2569 เป็นค่าของอากาศภายนอกอาคาร การประเมินห้องในโรงพยาบาลควรใช้ค่าเฝ้าระวังคุณภาพอากาศภายในอาคารของกรมอนามัย พ.ศ. 2565 ร่วมกับมาตรฐาน วสท. หรือ ASHRAE 170 สำหรับอัตราการระบายอากาศและความดันห้อง
มาตรฐาน HA ฉบับที่ 6 กำหนดค่า IAQ เป็นตัวเลขหรือไม่
ไม่ได้กำหนดเป็นตัวเลข มาตรฐานกำหนดให้ตรวจสอบประสิทธิภาพระบบระบายอากาศและควบคุมการปนเปื้อนในอากาศ ตัวเลขที่ใช้ประเมินมาจากประกาศกรมอนามัยและมาตรฐาน วสท. หรือ ASHRAE 170
ให้วิศวกร ENM ช่วยเลือกเซนเซอร์และกำหนดตำแหน่งติดตั้ง
ส่งแบบแปลนหรือบอกประเภทอาคารและจำนวนห้อง เราจะเสนอรุ่น จำนวนจุด และวิธีต่อเข้าระบบของคุณ